Tại Sao Có Khác Biệt Quá Lớn Giữa Người Nhật và Người Việt?
(14:12:2011 |12:44 AM)
Bài đọc:Phạm Hoài Nam
Bài 1:
Tại Sao Có Sự Khác Biệt Quá Lớn Giữa Người Việt Nam Và Người Nhật Bản?
Trướcđây do công việc tôi có dịp đi Nhật nhiều lần cũng như đi nhiều nướckhác trên thế giới. Nước Nhật không phải là nước mà tôi thích đến nhất(có thể vì đắt đỏ quá) nhưng đó là đất nước mà tôi nể phục nhất – khôngchỉ phục ở những thành tựu của sự văn minh, những công trình kiến trúctuyệt mỹ mà còn ở yếu tố con người.
Kể từ đó tôi luôn tò mò tìm hiểu thêm về lịch sử và văn hóa của các con cháu Thái Dương Thần Nữ.
Càngbiết thêm về họ tôi càng phục họ hơn. Đó là một dân tộc có nhiều điểmrất đặc biệt. Một dân tộc luôn tự hào về những giá trị truyền thốngnhưng khi cần cũng sẵn sàng dứt bỏ những gì đã lỗi thời. Một dân tộcmang niềm kiêu hãnh lớn lao nhưng đồng thời cũng luôn biết học hỏi cáihay của người khác. Một dân tộc đã từng đánh bại các đế quốc Mông Cổ,Trung Hoa và Nga Sô nhưng cũng biết nuốt cái nhục bại trận để vươn lênthành một cường quốc kinh tế. Một dân tộc ít khi ồn ào lớn tiếng, vàluôn xem trọng sự ngăn nắp sạch sẽ. Nhưng đặc biệt hơn cả – đó là mộtdân tộc chưa bao giờ biết đầu hàng trước nghịch cảnh.
Tôinhớ trước đây có đọc một bài viết của một người Việt sống lâu năm tạiNhật, quên mất tên tác giả, trong đó ông có nêu ra một chi tiết để phânbiệt giữa người Nhật bản địa và người ngoại quốc sống ở Nhật – đó lànhìn qua cách phơi quần áo. Người ngoại quốc phơi lung tung, còn ngườiNhật phơi theo thứ tự, quần theo quần, áo theo áo….
Đúngnhư nhà văn Haruki Murakami đã nhận định: “Người Nhật là kho tàng củanước Nhật”. Tôi rất cám ơn đất nước này vì chính người Nhật đã cho tôimột niềm tin rằng bất cứ một đất nước nào, dù nhỏ, dù bị bất lợi về địalý, tài nguyên… nhưng nếu dân tộc đó có một nhân sinh quan đúng đắn thìvẫn có thể trở thành một dân tộc giàu mạnh.
***
Thiêntai động đất và sóng thần xảy ra ở Nhật cách đây 2 tháng, mặc dầu nhữngtin tức liên quan đến biến cố này không còn được nhắc đến nữa, nhưngđối với những người Việt Nam còn quan tâm đến đất nước thì những dư âmcủa nó vẫn còn để lại nhiều vương vấn suy tư. Cùng là hai nước nhỏ ở ÁChâu nhưng định mệnh nào đã đưa đẩy hai dân tộc khác biệt nhau quá xa.Một dân tộc mà mỗi khi nhắc tới, từ Đông sang Tây, đều phải ngã mũ báiphục, còn dân tộc kia thì ít khi được nhắc đến, hay nếu có thì thườnglà những điều không lấy gì làm vinh dự cho lắm.
Saubiến cố này đã có hàng ngàn ý kiến xuất hiện trên các diễn đànInternetđặt câu hỏi: “Tại sao lại có sự khác biệt quá lớn giữa ngườiViệt và người Nhật”, phần lớn những ý kiến này xuất phát từ những ngườitrẻ đang sống ở Việt Nam. Đó là một tín hiệu đáng mừng cho thấy cónhiều người Việt Nam đang thao thức muốn thay đổi số phận của đất nướcmình.
Đây là một đề tàirất lớn và đòi hỏi sự suy nghĩ, nghiên cứu nghiêm túc của nhiều ngườinhất là những nhà trí thức. Bài viết này để chia sẻ câu hỏi đó và chỉnên xem như những lời góp ý rất khiêm tốn.
Sựchênh lệch giữa Việt Nam và Nhật Bản không phải chỉ xảy ra bây giờ, từđầu thế kỷ 20 Nhật đã vượt ta rất xa. Trong cuốn “Niên Biểu” cụ Phanbội Châu đã kể lại kinh nghiệm của mình sau hai lần đến nước Nhật đểtìm đường cứu nước (lần đầu tiên vào năm 1905). Những điều tai nghe mắtthấy tại đây khiến cụ rất phục tinh thần của dân tộc Nhật Bản. Ngườiphu xe, thuộc giai cấp lao động bình dân, chở cụ đi tìm một sinh viênngười Trung Hoa, mất nhiều thời gian công sức mà cuối cùng vẫn nhậnđúng 52 xu: “Than ôi! trình độ trí thức dân nước ta xem với tên phu xeNhật Bản chẳng dám chết thẹn lắm sao!”.
NướcNhật nằm ở vị trí đầu sóng ngọn gió, chịu liên tục những thiên taitrong suốt chiều dài lịch sử và họ chấp nhận định mệnh đó với lòng canđảm. Thiên tai vừa rồi rất nhỏ so với trận động đất tại Tokyo vào năm1923 và hai quả bom nguyên tử vào cuối Đệ Nhị Thế Chiến. Nhờ phươngtiện truyền thông quá văn minh cho nên cả thế giới vừa rồi có cơ hộinhìn thấy rõ hơn “tinh thần Nhật Bản” trong cơn nguy biến.
Trậnđộng đất xảy ra tại Tokyo ngày 1/9/1923 đã làm cho 130,000 người thiệtmạng, Yokohama bị tàn phá hoàn toàn, phân nửa của Tokyo bị tiêu hủy.Trong quyển “Thảm nạn Nhật Bản” (Le désastre Japonais) của đại sứ Pháptại Nhật thời đó thuật lại: ”Từng cá nhân kẻ góp chút gạo, kẻ đem chiếcxuồng để giúp đỡ nhau như một đại gia đình”chứng tỏ là họ có một truyềnthống tương thân tương ái lâu đời.
Vàocuối Đệ Nhị Thế Chiến hai quả bom nguyên tử bỏ xuống Hiroshima vàNagasaki, ngay lập tức làm thiệt mạng khoảng 150,000 người. Những thànhphố kỹ nghệ của Nhật cũng bị tàn phá nặng nề vì những trận mưa bom củaphi cơ Đồng Minh. Lần đầu tiên trong lịch sử người Nhật phải chấp nhậnđầu hàng và là nỗi nhục quá lớn đối với họ như lời của Nhật HoàngHirorito: “Chúng ta phải chịu đựng những điều không thể chịu đựng nỗi”.
Khôngcó hình ảnh nào thê thảm như nước Nhật lúc đó, kinh tế gần như bị kiệtquệ hoàn toàn. Tuy nhiên Đồng Minh có thể tiêu diệt nước Nhật nhưngkhông thể tiêu diệt được tinh thần của người Nhật, họ đã biến cái nhụcthua trận thành sức mạnh để vươn lên từ đống tro tàn.
Đếnnăm 1970, chỉ có 25 năm, một nước bại trận hoang tàn đổ nát trở thànhmột cường quốc kinh tế đứng thứ nhì trên thế giới, chỉ thua có Hoa Kỳ.Danh từ “Phép lạ kinh tế” phát xuất từ hiện tượng này.
Trong7 năm từ 1945 cho đến 1952, tướng MacArthur, thay mặt Hoa Kỳ quản trịnước Nhật với tư cách là Chỉ Huy Tối Cao của Lực Lượng Đồng Minh(Supreme Commander of the Allied Powers) – vì nể phục và quý mến ngườiNhật cho nên vị tướng này muốn biến nước Nhật trở thành một “Nước Mỹ lýtưởng” hay nước Thụy Sĩ ở Á Châu. Tuy cuối cùng kết quả không được trọnvẹn như ý muốn của ông vì người Nhật không thể để mất hồn tính dân tộc.Nhưng nước Nhật được như ngày nay có công đóng góp rất lớn của tướngMacArthur.
Trở lạichuyện thiên tai vừa rồi, ngay sau đó có cả ngàn bài viết ca ngợi tinhthần của người Nhật. Nhiều tờ báo lớn của Tây Phương đi tít trang mặt:“Người Nhật: Một Dân Tộc Vĩ Đại”. Nhật báo lớn nhất của Mỹ, New YorkTimes, số ra ngày 20 tháng 3 đăng bài “Những điều người Nhật có thể dạychúng ta” của ký giả Nicholas Kriftoff.
Đúngnhư lời của nhà báo Ngô Nhân Dụng đã viết: “Một dân tộc, và mỗi conngười, khi bị thử thách trong cơn hoạn nạn, là lúc chứng tỏ mình lớnhay nhỏ, có đáng kính trọng hay không”.
Dùngtừ vĩ đại đối với nước Nhật không cường điệu chút nào, họ vĩ đại thật.Giữa cảnh chết chóc, nhà cửa tan nát, đói lạnh, tuyệt vọng… vậy mà họvẫn không để mất nhân cách, mọi người nối đuôi nhau chờ đợi hàng giờ đểlãnh thức ăn, tuyệt đối không oán trách trời, không trách chính quyền,không lớn tiếng, không ồn ào, kiên nhẫn chờ đợi đến phiên mình.
Mộtđất nước mà trong cơn khốn khó, không đổ lỗi cho nhau, từ quan đến dân,trăm người như một, trên dưới một lòng lo tìm cách đối phó, thì đấtnước đó xứng đáng là một đất nước vĩ đại.
Toànbộ nội các Nhật làm việc gần như 24/24. Các hiệu trưởng ngủ lại trườngcho đến khi học sinh cuối cùng được di chuyển đi. Các siêu thị hoàntoàn không lợi dụng tình cảnh này để tăng giá. Tiền rơi ngoài đường từnhững căn nhà đổ nát không ai màn tới thì đừng nói chi đến chuyện hôicủa. Ông Gregory Pflugfelder, giáo sư chuyên nghiên cứu văn hóa NhậtBản tại Đại Học Columbia (Mỹ) đã nhận xét về người Nhật sau thiên tainày như sau: “Hôi của đơn giản là không xảy ra ở Nhật Bản. Tôi thậm chícòn không chắn rằng trong ngôn ngữ Nhật Bản có từ ngữ này.”
NgườiNhật là một dân tộc có tinh thần độc lập, tự trọng và lòng yêu nước rấtcao, không chờ đợi ai mở lòng thương hại, sau những hoang tàn đổ nát,mọi người cùng nhau bắt tay xây dựng lại.
Mặc dầu chính phủ Hoa Kỳ đề nghị đến giúp dập tắt lò nguyên tử Fukushima nhưng họ từ chối.
Xalộ tại thành phố Naka, thuộc tỉnh Ibaraki bị hư hại nặng do động đất.Chỉ một tuần sau, ngày 17/3 các công nhân cầu đường Nhật bắt đầu sửachữa, chỉ 6 ngày sau xa lộ này đã hoàn tất, ngay cả Hoa Kỳ có lẽ cũngkhông thể đạt được kỷ lục này.
TừNhật Hoàng Akihito, Thủ Tướng Naoto, cho đến các thường dân đều tự tinrằng: “Chúng tôi sẽ phục hồi” như họ đã từng làm trong quá khứ. Cho đếnhôm nay (18/5) theo những tin mà chúng ta đọc được trên Internet thìnhững nơi bị tàn phá đang được phục hồi nhanh chóng. Có thể chỉ 2, 3năm sau nếu có dịp đến đây chúng ta sẽ thấy cảnh vật hoàn toàn thay đổi.
Điềuđáng chú ý nhất trong thiên tai này đối với người viết – chính là tháiđộ của trẻ em. Đến xứ nào, chỉ cần nhìn qua tuổi trẻ là có thể đoánđược tương lai của xứ đó, bởi vì tuổi trẻ là hy vọng, là tương lai củađất nước. Không phải chỉ có em học sinh 9 tuổi mất cha mất mẹ, đang đóikhát nhưng vẫn từ chối sự ưu tiên hơn người khác được cả thế giới biếtđến, mà còn có cả ngàn em học sinh Nhật khác trong hoàn cảnh tương tựvẫn luôn luôn giữ tinh thần kỹ luật và lễ phép.
Nhữngem nhỏ, có em còn được bồng trên tay, có em ngồi bên cạnh mẹ trong cácnơi tạm cư, mặc dầu đói khát từ mấy ngày qua nhưng nét mặt của các emvẫm bình thản chờ đợi thức ăn mang đến. Những em bé này được dạy dỗ từnhỏ tinh thần kỷ luật, tự trọng, danh dự và khắc kỹ… không phải chỉ họcở trường hay qua sách vở mà còn qua những tấm gương của người lớn trongnhững hoàn cảnh thực tế và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Maiđây nếu có một cuốn sách giới thiệu những nét đẹp nhất, cao thượng nhấtcủa con người sống trên hành tinh này thì cuốn sách đó không thể thiếuđược những hình ảnh của người Nhật trong thiên tai vừa qua.
Trông người lại nghĩ đến ta!
Trong bài “Góc ảnh chiếu từ nước Nhật”, nhạc sĩ Tuấn Khanh (ở VN) đã viết một câu thật thấm thía:
“Đôikhi giữa những hoang tàn đó của nước Nhật, người ta bừng sáng hy vọngvà đôi khi sống giữa những điều được gọi tên là bình yên của đất nướcmình, một người Việt Nam vẫn có thể cảm nhận được những ảnh chiếu sắccạnh của sự hoang tàn”.
Mộtsố người đặt câu hỏi: Nếu tai họa như nước Nhật xảy ra tại VN thìchuyện gì sẽ xảy ra? Ông Mạc Việt Hồng đã diễn tả bức tranh đó như thếnày:
– Động đất có khi chết 200 nhưng giẫm đạp lên nhau mà chạy, chết thêm nghìn nữa.
– Các ban ngành sẽ họp bàn cách cứu hộ từ ngày này qua ngày kia.
-Cướp giật hôi của sẽ phổ biến, hoa người ta còn cướp giật nói chi tớiđồ ăn hay tiền bạc vào lúc hỗn quan hỗn quân như vậy. Người đi hôi củasẽ nhiều hơn người đi cứu trợ.
-Nếu có phát khẩu phần ăn sẽ chẳng có hàng lối gì, bà già trẻ nhỏ sẽ bịchen cho bẹp ruột, ai thắc mắc hay nhìn đểu mấy kẻ chen lấn, thì “bốcho mày mấy chưởng”.
– Sẽ xuất hiện đủ loại cò: Cò mua, cò bán, cò di tản, cò cứu trợ, cò bệnh viện… tha hồ chặt chém đồng bào.
– Tiền và hàng cứu trợ sẽ vào tay dân thì ít, cửa quan thì nhiều.
– Ai muốn người nhà mình đang kẹt trong đống đổ nát được đào bới, tìm kiếm trước thì hãy chi đẹp cho đội cứu hộ.
– Khu nào có quan chức ở thì được ưu tiên cứu hộ trước, khu nào dân đen sinh sống thì cứu sau.
– Cửa hàng sẽ thi nhau tăng giá, bắt chẹt những người khốn khổ.
-Tổ chức nào, tôn giáo nào muốn cứu trợ thì phải được sự đồng ý của Mặttrận Tổ quốc và các cấp chính quyền kẻo các “thế lực thù địch” lợidụng….

Tôikhông nghĩ là ông Mạc Việt Hồng nói quá đáng. Chúng ta cũng không cầnphải có kinh nghiệm thực tế, chỉ cần đọc qua báo trong nước sau mỗi lầncó thiên tai cũng đủ biết là những ghi nhận trên của tác giả không saichút nào. Nói chung nạn nhân nếu muốn sống sót phải làm theo bản năng“mạnh được yếu thua” hay “khôn nhờ dại chịu”, còn quan chức chính quyềnthì coi đó như thời cơ để kiếm tiền.
Ngaytại hải ngoại, nếu thiên tại xảy ra tại những nơi tập trung đông đúcngười Việt, phản ứng của người dân có thể không tệ như trong nước nhưngchắc chắn bức tranh đó cũng sẽ không được đẹp đẽ cho lắm.
Cóthể có những quý vị nghĩ rằng: không nên quá đề cao người khác và rẻrúng thân phận của mình – vì phải giữ lại niềm tự hào dân tộc. Riêngtôi thì không đồng ý với những quan điểm như thế.
Cóhãnh diện gì khi nói ra những điều không hay về chính dân tộc mình,người viết cũng là người Việt, cũng có tất cả những thói hư tật xấu củangười VN. Nhưng thiết nghĩ, muốn thoát khỏi sự thua kém, trước hết phảidám can đảm biết nhìn lại chính mình, phải biết mình tốt chỗ nào, xấuchỗ nào, đang đứng tại đâu và cần phải làm những gì. Cũng giống như mộtngười sinh ra trong một gia đình nghèo khó bất hạnh, phải biết chấpnhận số phận đó, nhưng chấp nhận để tìm cách vươn lên chớ không phảichấp nhận để đầu hàng hoàn cảnh. Gần một trăm năm nước đây, Lỗ Tấn từbỏ nghề y chuyển sang viết văn để mong đánh thức được dân tộc Trung Hoara khỏi căn bệnh bạc nhược bằng những toa thuốc cực đắng như “AQ chínhtruyện”, gần đây nhà văn Bá Dương tiếp nối tinh thần đó với “NgườiTrung Quốc xấu xí” cũng được nhiều đồng bào của ông cho đó là một đónggóp đáng kể. Cuộc cách mạnh Duy Tân của Minh Trị Thiên Hoàng vào giữathế kỷ 19 chắc chắn sẽ không thành công được như vậy nếu những nhà tưtưởng của Nhật lúc đó không vạch ra cho đồng bào của họ thấy được nhữngnhững cái yếu kém trong văn hóa truyền thống cần phải bỏ đi để học hỏinhững cái hay của Tây Phương, nhà văn Miyake Setsurei, dành riêng mộtcuốn sách công phu “Người Nhật xấu xa” xuất bản năm 1891 để đánh thứcngười Nhật ra khỏi căn bệnh lạc hậu.
Chúngta chỉ có thể yêu nước nếu chúng ta có niềm tự hào dân tộc. Nhưng tựhào vào những điều không có căn cứ hay không có thật sẽ có tác dụngngược như những liều thuốc an thần.
Nhữngtự hào giả tạo này có khi vì thiếu hiểu biết, có khi vì mưu đồ chínhtrị của kẻ cầm quyền như những gì mà người CS đã làm đối với dân VNtrong hơn nửa thế kỷ qua, và tác hại của nó thì ngày nay chúng ta đãthấy rõ.
Người Việt cónhững mâu thuẫn kỳ lạ. Chúng ta mang tự ái dân tộc rất cao nhưng đồngthời chúng ta cũng mang một tinh thần vọng ngoại mù quáng. Chúng ta thùghét sự hiện diện của ngoại bang trên đất nước chúng ta bất kể sự hiệndiện đó có chính đáng đến đâu, nhưng đồng thời giữa chúng ta cũng khôngtin lẫn nhau, xưa nay mọi giải pháp quan trọng của đất nước chúng tađều trông chờ vào người ngoại quốc, chớ không tự quyết định số phận củamình.
Mỗi khi nói vềnhững tệ hại của đất nước VN hiện nay đa số chúng ta thường hay đổ hếttrách nhiệm cho người Cộng Sản. Thật sự CS không phải là thành phần duynhất chịu trách nhiệm cho những bi kịch của đất nước hôm nay, họ chỉ làsản phẩm đương nhiên của một nền văn hóa thiếu lành mạnh. Nếu CS lànguyên nhân của mọi sự xấu xa thì thành phần người Việt đang sống tạinhững quốc gia văn minh và giàu có nhất thế giới như Hoa Kỳ, Canada,Úc… phải là những người thể hiện nếp sống văn hóa cao xứng đáng với xãhội văn minh mà họ thừa hưởng. Nhưng không, những người Việt đó, tuykhá hơn người trong nước nhưng vẫn thua kém nhiều sắc dân khác, vẫnmang tất cả những khuyết tật mà cụ Phan Bộ Châu, Phan Chu Trinh đã nêura gần một trăm năm trước. Vẫn chia rẽ, vẫn tỵ hiềm nhau, vẫn xâu xélẫn nhau, có khi chỉ vì bất đồng quan điểm, có khi chỉ vì một quyền lợithật nhỏ, thậm chí có khi chỉ vì một hư danh.
Khôngphải là một tình cờ của lịch sử mà chủ nghĩa CS đã dành được nhữngthắng lợi trong cuộc cách mạnh mùa thu năm 1945, và luôn luôn giữ thếthượng phong trên đất nước VN từ đó đến nay. Dân tộc VN đã chọn Hồ ChíMinh thay vì Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Phạm Quỳnh, Trần Trọng Kim…hoàn toàn không phải vì Hồ Chí Minh giỏi hơn, yêu nước hơn, nhiệt tìnhhơn những người kia, nhưng chỉ vì Hồ Chí Minh đáp ứng đúng tâm lý củangười Việt – đó là tâm lý tôn thờ bạo lực. Chắc chắn không có nước nàotrên thế giới này mà bài Quốc Ca có câu sắt máu như thế này: “Thề phanhthây uống máu quân thù”, mà “quân thù” đó bất cần là ngoại bang hayđồng bào ruột thịt, nghe mà rợn người. Khẩu hiệu của phong trào Xô-viếtNghệ Tĩnh vào những năm 1930, 31 do đảng CS lãnh đạo là: Trí, phú, địa,hào – Đào tận gốc trốc tận rễ.
Đốivới người VN bạo lực có sức quyến rũ hơn là nhu cầu khai sáng trí tuệđể giải quyết vấn đề một cách ôn hòa. Hồ Chí Minh chọn chủ nghĩa CS dựatrên bạo lực cách mạng và đấu tranh giai cấp. Giải pháp bạo lực này đòihỏi phải luôn tồn tại một kẻ thù làm đối tượng. Hết kẻ thù thực dânphải tìm ra một kẻ thù khác để có lý do hành động, chính vì thế cho nênmáu và nước mắt vẫn tiếp tục rơi trên đất nước VN trong suốt hơn nửathế kỷ qua.
Hoàn toàntrái ngược với Hồ Chí Minh, Phan Chu Trinh chọn giải pháp Khai Dân trí,Chấn Dân Khí, Hậu Dân sinh. Theo ông, muốn thoát khỏi ách đô hộ củangoại bang và sự nghèo khổ lạc hậu, trước hết phải nâng cao dân trí, mởmang trí tuệ. Dân trí cao người dân sẽ ý thức được quyền làm người,quyền dân tộc, rồi từ đó sẽ tranh đấu bằng giải pháp chính trị để giànhđộc lập. Dân trí thấp kém cho dù có dành được độc lập thì vẫn tiếp tụclà một dân tộc nô lệ ở một hình thức khác.
Cóthể nói trong lịch sử hiện đại của VN, ông là một trong những ngườiViệt hiếm hoi nhìn ra nguyên nhân mất nước, nguy cơ dân tộc, không phảiở đâu khác mà là trong văn hóa, từ văn hóa mà ra.
SauĐệ Nhị Thế Chiến có gần 30 nước dành được độc lập, phần lớn không đổmột giọt máu, chỉ có vài nước chọn chủ nghĩa CS trong đó có VN, phảitrả bằng máu và nước mắt của hàng triệu sinh mạng để cuối cùng trởthành một trong những nước nghèo khổ và lạc hậu trên thế giới. Chọn lựanày là chọn lựa của dân tộc của VN chớ không phải do sức ép của ngoạibang hay một lý do gì khác. Người Cộng sản biến dân tộc VN trở thànhmột lực lượng tiên phong trong cuộc tranh chấp giữa hai khối CS và TựDo và luôn luôn hãnh diện với thế giới về một dân tộc “bước ra khỏi cửalà thấy anh hùng”.
HàSĩ Phu đã có nhận xét rất đúng là giữa Hồ Chí Minh và Phan Chu Trinh,dân tộc VN đã chọn Hồ Chí Minh và những bi kịch của đất nước hôm nay làcái giá phải trả cho sự chọn lựa đó.
Thậtcay đắng cho những người hết lòng vì nước vì dân như Phan Chu Trinh,mặc dầu nhìn xa thấy rộng, tư tưởng nhân bản, kiến thức uyên bác, lòngyêu nước và nhiệt tình có thừa, nhưng cuối cùng Phong Trào Duy Tân củacụ đã thất bại chỉ vì không được sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng,ngay cả cụ Phan Bội Châu – một đồng chí thân thiết với cụ trong nhiềunăm cũng không ủng hộ quan điểm của cụ.
Làmột người yêu nước chân thật ông không tự lừa dối mình và lừa dối dântộc của mình bằng những chiêu bài mị dân, những điều tự hào không cóthật. Ông là người nhìn thấy được vấn đề, và cố gắng đi tìm một phươngthuốc cứu chữa.
Nhưngtại những nơi mà lưỡi gươm có tác dụng mạnh hơn ngòi bút thì nhữngtiếng nói nhân bản như ông trở thành những tiếng kêu giữa sa mạc hoangvắng và ông trở nên lạc lõng trong một xã hội mà nếp suy nghĩ hủ lậu đãbám rễ quá lâu và quá chặt, trở thành một căn bệnh trầm kha hủy hoạiđất nước và làm cho dân tộc sa vào vòng nô lệ.
Nhìnqua đất nước Nhật Bản, một dân tộc có chiều dài lịch sử gần giống nhưchúng ta, có diện tích gần bằng, dân số không chênh lệnh mấy (127 triệuso với 87 triệu), cũng chịu ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa và Khổng Giáo,không khỏi làm cho chúng ta đau lòng khi thấy được sự khác biệt quá lớngiữa hai đất nước. Sự khác biệt về kinh tế, sự giàu có tiện nghi khôngphải là điều quan trọng, chủ yếu là sự khác biệt về cách suy nghĩ(mentality) giữa hai dân tộc. Vào thời điểm 1858, khi người Pháp bắtđầu xăm lăng VN thì dân ta vẫn còn u mê bám vào những giá trị đã lỗithời, người Nhật tức thời bỏ những truyền thống hủ lậu, học hỏi nhữngcái hay của Tây Phương để bắt kịp họ. Đến thời điểm sau Đệ Nhị ThếChiến, VN muốn trở thành biểu tượng của một dân tộc anh hùng, ngườiNhật biết nuốt nhục của kẻ thua trận chịu sự đô hộ của Mỹ, tận dụnglòng mã thượng của kẻ chiến thắng, dồn mọi sinh lực dân tộc để vươn lênthành một cường quốc kinh tế.
Tạisao lại có sự khác biệt như vậy? Những nghiên cứu công phu và nghiêmchỉnh của các cơ quan quốc tế gần đây như Cơ quan Phát Triển Liên HiệpQuốc (United Nations Development Program – UNDP) đã chứng minh một cáchthuyết phục rằng sự chênh lệnh giàu nghèo giữa các quốc gia chủ yếukhông phải do yếu tố địa lý, tài nguyên thiên nhiên, tôn giáo, chủngtộc… mà chủ yếu là do yếu tố văn hóa. Văn hóa quyết định tất cả. Vănhóa tạo ra nếp suy nghĩ (mentality) của mỗi dân tộc, và chính nếp suynghĩ này làm cho mỗi dân tộc có ứng xử khác nhau khi đương đầu với cùngmột thử thách. Tại sao có những dân tộc mà quan chức chính phủ thamnhũng cả hàng triệu đô la như ở các nước Phi Châu hay VN ngày nay màmọi người vẫn xem đó là chuyện bình thường, trong lúc đó tại một nướckhác – một bộ trưởng chỉ vì nhầm lẫn nhận 600 đô cho quỹ tranh cử đãphải xin lỗi quốc dân rồi từ chức (1)? tại sao một quốc gia nhỏ bé nhưDo Thái chưa tới 3 triệu dân (2) có thể chiến thắng cả khối Á Rập trongcuộc chiến năm 1967 và tồn tại vững mạnh cho đến ngày hôm nay? Tronglúc đó có những nền văn minh đã từng một thời ngự trị thế giới mà ngàynay biến mất … và còn cả ngàn thí dụ khác để chứng minh rằng chính yếutố văn hóa quyết định sự tồn vong và sự lớn bé của mỗi dân tộc.
Nhữngdân tộc như Đức, Nhật, Do Thái, Thụy Sĩ, Hòa Lan, Hoa Kỳ… cho dù bịthiên tai tàn phá đến đâu, cho dù sống ở bất cứ hoàn cảnh nào cũng vẫncó thể vươn trở thành những nước giàu mạnh, trái lại những xứ như Iraq,Nigeria, Venezuela, Angola, Libya… mặc dầu tràn ngập dầu hỏa nhưng vẫnlà những nước nghèo.
Bướcngoặc quan trọng nhất đã làm thay đổi khoảng cách giữa ta và Nhật chínhlà cuộc cách mạng Duy Tân tại Nhật bắt đầu từ năm 1868. Trong lúc ngườiNhật tức thời thay đổi thì các vua chúa VN vẫn còn ngủ mê bên trong cácbức tường cung điện ở Huế. Họ không thấy được thế giới đã thay đổi, vẫntiếp tục tôn sùng và thần tượng Trung Quốc trong lúc nước này đã bịthua thê thảm trước sức mạnh của Tây Phương.
Vàotháng 7 năm 1853 khi triều đình Tokugawa từ chối không cho Thuyềntrưởng người Mỹ Mathew Perry lên bờ để trao bức thư của Tổng ThốngFillmore, ông ra lệnh bắn vào thành phố Edo (Tokyo ngày nay). Những quảđại bác này đã làm cho người Nhật thức tỉnh ngay. Lòng ái quốc và niềmtự hào dân tộc đã làm cho họ đoàn kết lại để tìm cách giúp đất nướcthoát khỏi nguy cơ nô lệ. Chính sự thức tỉnh này đã mở đầu cuộc cáchmạng Minh Trị Duy Tân kéo dài 44 năm. Đó là một cuộc cách mạnh đúngnghĩa, một cuộc cách mạng triệt để, họ làm đến nơi đến chốn, kẻ đi Mỹ,người đi Âu Châu, kẻ đi chính thức người đi lậu bằng cách trốn xuốngtàu buôn Tây Phương như trường hợp của thần đồng Yoshida Shôin, tất cảđều cùng một mục đích là tìm đến tận nguồn cội của nền văn minh để họchỏi những cái tinh túy mang về thay đổi đất nước. Họ từ bỏ một cách dứtkhoát tất cả những cái cũ không còn hợp nhưng không để mất tinh thầnđộc lập. Họ không phải chỉ có một ông vua Minh Trị hết lòng yêu nước màcả trăm ngàn những tấm lòng như thế quyết tâm đưa nước Nhật lên vị tríngang hàng với các nước Tây Phương.
Khinói đến cuộc Duy Tân Minh Trị nhiều người vẫn lầm tưởng đó là cuộc cáchmạng kỹ nghệ, mở cửa để giao thương và học hỏi kỹ thuật của Phương Tây.Thật sự không phải như thế, học hỏi kỹ thuật chỉ là mặt nổi, chủ yếu làngười Nhật học hỏi những tinh túy về tư tưởng của người Tây Phương đểkhai sáng trí tuệ cho dân tộc của họ.
Chỉcó vài quả bom của Thuyền Trưởng Mathew Perry đã làm cho người Nhậtthức tỉnh, trong lúc đó nhìn lại đất nước chúng ta, kể từ thời điểm1853 cho đến hôm nay đã có hàng trăm ngàn quả bom đã rơi xuống đất nướcViệt Nam, không những chỉ tàn phá hình hài đất nước mà còn làm tan náttâm hồn dân tộc với bao sự ngậm ngùi, nhục nhã đắng cay của một dân tộcnhược tiểu. Nhưng tất cả những nỗi đau đó vẫn chưa đủ để làm cho ngườiViệt thức tỉnh, để thấy cần phải có một nhu cầu thay đổi cần thiết nhưngười Nhật đã làm từ giữa thế kỷ thứ kỷ 19.
Vàotháng 8 năm 1858 người Pháp bắt đầu cuộc chiến xăm lăng đất nước VN,trước đó vào mùa thu năm 1847 để phản đối chính sách cấm đạo của vuaThiệu Trị, Trung tướng Rigault de Genouilly đã bắn chìm 5 chiếc thuyềncủa Việt Nam, năm 1842 Trung Quốc đã bại trận thê thảm trước sức mạnhcủa Tây Phương trong cuộc chiến Nha Phiến. Nhưng tiếc thay tất cả nhữngdấu hiệu cảnh cáo đó vẫn chưa đủ để làm cho triều đình nhà Nguyễn thứctỉnh. Đến lúc đó họ vẫn không nhận ra rằng đất nước đang đứng trướckhúc quanh của lịch sử. Từ thời điểm năm 1842 hay 1847 cho đến 1858, đólà một khoảng thời gian rất dài (14 năm), nếu các vua nhà Nguyễn thứcthời, khôn khéo như các vua chúa Nhật Bản thì đất nước chúng ta đâuphải chịu 80 năm đô hộ của người Pháp và đâu phải chịu tai họa Cộng Sảnkéo dài đến hôm nay.
Source :

Trướcđây do công việc tôi có dịp đi Nhật nhiều lần cũng như đi nhiều nướckhác trên thế giới. Nước Nhật không phải là nước mà tôi thích đến nhất(có thể vì đắt đỏ quá) nhưng đó là đất nước mà tôi nể phục nhất – khôngchỉ phục ở những thành tựu của sự văn minh, những công trình kiến trúctuyệt mỹ mà còn…
GIAOPHANKONTUM.COM
Advertisements